Uy sotib olish — hayotdagi eng katta xaridlardan biri. Bu yerda xatoning narxi faqat pul emas, balki yillar davomida davom etadigan muammo bo'lishi mumkin. Quyida xaridorlar eng ko'p yo'l qo'yadigan yettita xato va ularning oldini olish yo'li haqida.
1. Hujjatlarni tekshirmaslik
Eng qimmat xato — «qo'shnilar yaxshi odam, hujjat keyin bitadi» degan ishonch. Kadastr raqami, mulkdorning shaxsi, garov, sud va meros ishlari bo'yicha ma'lumotnoma olinishi shart.
To'g'ri yo'l: to'lovdan oldin kadastr hujjati, mulkchilik guvohnomasi va qarzlar bo'yicha ma'lumotni o'zingiz tekshiring. Bu bir-ikki kun vaqt oladi.
2. Avansni hujjatsiz berish
«Uyni boshqaga sotib yubormasin» degan niyatda berilgan avans ko'pincha yozma kelishuvsiz qoladi. Keyin pulni qaytarish masalasi murakkablashadi.
To'g'ri yo'l: avans shartnomada aniq yozilsin — miqdori, qaytarish sharti, muddati va kim imzolashi. Imzo va sana bo'lmasa, hujjat kuchga ega bo'lmaydi.
3. Kommunal qarzlarni tekshirmaslik
Eski egasining suv, gaz, elektr va isitish bo'yicha qarzlari yangi egaga muammo bo'lib qolishi mumkin. Hisoblagichlar ham eski bo'lishi mumkin.
To'g'ri yo'l: shartnomada qarzlar sotuvchi zimmasida ekanini yozing va topshirish paytida hisoblagich ko'rsatkichlarini aktda qayd eting.
4. Faqat rasmga qarab qaror qabul qilish
Rasmlar keng burchakli obyektiv bilan olinadi, kamchiliklar esa kadrga tushmaydi. Yorug'lik, hid, shovqin va qo'shnilar faqat joyida bilinadi.
To'g'ri yo'l: uyni kunduzi va kechqurun, ish kunida va dam olish kunida ko'ring. Lift, podval, tom va hovli holatini ham tekshiring.
5. Uyning texnik holatini tekshirmaslik
Devorlardagi yoriqlar, namlik izlari, eski elektr simlari va kanalizatsiya — bularning barchasi keyinchalik katta xarajatga aylanishi mumkin.
To'g'ri yo'l: imkon bo'lsa, mutaxassis bilan ko'ring. Hech bo'lmasa, ta'mirga taxminiy xarajatni oldindan hisoblab, uni savdolashishda argument sifatida ishlating.
6. To'lov tartibini yozmaslik
«Avans — keyin qolgan pul — keyin hujjat» kabi og'zaki kelishuvlar chalkashlikka olib keladi. Kim, qachon va qancha to'laydi, shartnomada ko'rinishi kerak.
To'g'ri yo'l: to'lovni bosqichlarga bo'ling va har bir bosqichni hujjat bilan bog'lang: avans, notarial tasdiqlash, davlat ro'yxatidan o'tkazish, kalitni topshirish.
7. Shoshilish
«Yana kimdir olib qo'yadi» degan bosim ostida qabul qilingan qaror eng qimmat xatolardan biri. Bozorda yaxshi obyektlar tugamaydi, lekin qaytarib bo'lmaydigan to'lovlar tugaydi.
To'g'ri yo'l: kamida uch variantni ko'ring, bir kecha o'ylab ko'ring va qarorni oila bilan maslahatlashing.
Sotib olishdan oldin tekshiriladigan hujjatlar
- Kadastr hujjati va mulkchilik guvohnomasi.
- Mulkdorning shaxsini tasdiqlovchi hujjat.
- Garov, sud va meros bo'yicha ma'lumotnoma.
- Kommunal qarzlar va hisoblagich ko'rsatkichlari.
- Turar joyda ro'yxatda turgan shaxslar haqida ma'lumot.
- Agar sotuvchi vakil bo'lsa — notarial ishonchnoma.
To'lov va rasmiylashtirish bosqichlari
- Shartnoma loyihasini oldindan o'qib chiqish va tushunarsiz bandlarni aniqlashtirish.
- Avans to'lash va buni yozma kelishuvda qayd etish.
- Notarial tasdiqlash va davlat bojini to'lash.
- Kadastrga ro'yxatdan o'tkazish.
- Qabul aktini imzolash va kalitni olish.
- Kommunal hisoblarni yangi egaga o'tkazish.
Qabul aktida nimalarga e'tibor berish kerak
Qabul akti — uyning qanday holatda topshirilganini tasdiqlovchi asosiy hujjat. Unda hisoblagich ko'rsatkichlari, qoladigan mebel va texnika, kalitlar soni, aniqlangan kamchiliklar va ularni bartaraf etish muddati ko'rsatilishi kerak.
Eng yaxshi himoya — yozma hujjat. Og'zaki va'da qog'ozda yozilmasa, u qonuniy kuchga ega bo'lmaydi.
Xulosa
Yettita xatoning umumiy sababi bitta: jarayonni bosqichlarga bo'lmaslik. Hujjatlar, to'lov, qabul akti va kommunal hisoblar alohida bosqich sifatida yuritilsa, xarid ancha xavfsiz bo'ladi.
